Tam giác phơi sáng

Điểm cần nhớ

• f/1.8 mở lớn hơn f/8
• Khẩu độ ảnh hưởng độ sâu trường ảnh
• Ống kính thường đạt độ nét tốt khi khép 1–2 nấc so với khẩu lớn nhất
• Mỗi nấc khẩu độ làm lượng sáng tăng gấp đôi hoặc giảm còn một nửa; các bước 1/3 nấc cho phép điều chỉnh chính xác hơn
• Bokeh mô tả tính chất vùng ngoài nét, không chỉ mức độ mờ của hậu cảnh
• Khẩu độ quá nhỏ có thể làm giảm độ nét toàn ảnh do nhiễu xạ, đặc biệt trên cảm biến có mật độ điểm ảnh cao
• Khép đến khoảng f/11–f/16 có thể tạo sunstar quanh nguồn điểm; hình dạng và số tia phụ thuộc thiết kế lá khẩu

Ví dụ thực tế

Chân dung ở f/2 tách nền tốt; ảnh chụp nhóm ba hàng người có thể cần f/5.6–f/8 để đủ vùng nét. Với nhóm ba hàng, đặt các hàng gần nhau, đứng lùi và dùng tiêu cự vừa thay vì chỉ khép tới f/16. Lấy nét vào người ở khoảng một phần ba chiều sâu nhóm, kiểm tra tốc độ không quá chậm và chụp thử phóng lớn các khuôn mặt ở hàng trước lẫn hàng sau. Cách bố trí chủ thể thường hiệu quả hơn việc khép khẩu cực nhỏ. Khi mặt trời thấp bị che một phần bởi mép nhà, tán cây hoặc đỉnh núi, thử f/11–f/16 để tạo tia sao. Giữ vùng mặt trời nhỏ, kiểm tra cháy sáng và che bớt ánh sáng trực tiếp vào thấu kính nếu flare làm mất tương phản ngoài ý muốn.

Điểm cần nhớ

• Mỗi lần tăng gấp đôi thời gian phơi là tăng một nấc sáng
• Chủ thể càng nhanh càng cần tốc độ cao
• Lia máy dùng tốc độ chậm để tạo nền chuyển động
• Flash có thể đóng băng chuyển động nhờ thời lượng phát sáng rất ngắn, nhưng phải lưu ý tốc độ đồng bộ
• Màn trập điện tử có thể gây méo cuộn (rolling shutter) khi chủ thể hoặc máy ảnh di chuyển nhanh
• Chân máy loại bỏ phần lớn rung máy nhưng không ngăn lá cây, nước hoặc người chuyển động trong cảnh
• ICM (cố ý di chuyển máy) và zoom burst dùng tốc độ chậm để biến chính chuyển động của máy hoặc vòng zoom thành hiệu ứng trừu tượng

Ví dụ thực tế

Bóng đá thường cần khoảng 1/1000 giây để đóng băng; lia máy xe đạp có thể bắt đầu ở 1/30–1/60 giây và điều chỉnh theo tốc độ. Khi lia máy, hãy đứng vững, xoay thân từ hông, dùng AF-C để bám chủ thể và bắt đầu theo chuyển động trước khi bấm máy. Chụp một loạt ngắn và tiếp tục xoay đều sau khi nhấn nút. Nếu cả chủ thể lẫn hậu cảnh đều nét, hãy dùng tốc độ chậm hơn; nếu chủ thể nhòe hoàn toàn, hãy tăng tốc độ hoặc luyện lại nhịp lia theo chủ thể. Với ICM, thử lia dọc rừng cây ở khoảng 1/4–1/15 giây; giữ chuyển động đều và chọn cảnh có mảng màu hoặc đường thẳng rõ. Với zoom burst, đặt máy vững, dùng khoảng 1/4–1 giây rồi xoay vòng zoom liên tục trong lúc phơi. Hai kỹ thuật này cần một yếu tố tĩnh như tâm sáng hoặc thân cây để ảnh vẫn có điểm tựa, chứ không chỉ là nhòe ngẫu nhiên.

Điểm cần nhớ

• Ưu tiên ISO thấp khi đủ sáng
• Tăng ISO khi cần duy trì tốc độ màn trập
• Ảnh hơi nhiễu nhưng nét thường tốt hơn ảnh sạch mà rung
• ISO cao thường giảm dải tương phản và khả năng giữ vùng sáng
• ISO tự động hiệu quả khi đặt thêm tốc độ tối thiểu và mức ISO trần phù hợp
• Nhiễu cần được đánh giá ở kích thước xuất cuối cùng, không chỉ khi phóng 100–200%
• Auto ISO trong A/P: đặt ISO trần và ISO AUTO Min. SS theo chuyển động, chẳng hạn thử 1/250 giây cho người đi. Trên A7C, ngưỡng tốc độ này không phải khóa cứng: khi chạm ISO tối đa, máy có thể dùng tốc độ chậm hơn để đủ sáng.
• M + Auto ISO giữ khẩu và tốc độ bạn chọn, còn máy thay ISO trong giới hạn. Khi ISO chạm trần hoặc đáy, ảnh có thể thiếu hoặc dư sáng; theo dõi thước đo, histogram và EXIF thay vì chỉ tin chữ AUTO.

Ví dụ thực tế

Trong nhà, chuyển từ ISO 400 lên 1600 cho phép đổi 1/60 thành 1/250 giây, thường đủ để giữ người đang cử động rõ hơn. Nếu chụp một buổi biểu diễn ở f/2.8, 1/250 giây vẫn thiếu sáng, ISO 3200 có thể là lựa chọn đúng. Hãy ưu tiên khuôn mặt không bị nhòe và vùng đèn sân khấu không cháy. Sau đó khử nhiễu vừa phải; đừng làm mất hoàn toàn kết cấu da chỉ để ảnh trông sạch khi xem ở 200%.

Điểm cần nhớ

• Tăng một nấc ở thông số này có thể bù cho việc giảm một nấc ở thông số khác
• Ưu tiên khẩu độ cho độ sâu trường ảnh
• Ưu tiên tốc độ cho chuyển động
• ISO thường được đặt sau khi khẩu và tốc độ đã đáp ứng ý đồ, nhưng không cần cố giữ thấp bằng mọi giá
• Bù sáng thay đổi mục tiêu đo sáng trong chế độ tự động/bán tự động, không trực tiếp là một thành phần của tam giác
• Cùng một thiết lập có thể đúng ở cảnh này và sai ngay khi ánh sáng, chuyển động hoặc đầu ra thay đổi
• Dynamic range (dải tương phản động) là khoảng từ vùng tối còn dùng được đến vùng sáng chưa bão hòa trong một lần chụp. Nếu độ tương phản cảnh vượt khả năng máy, đổi ánh sáng, hắt bù hoặc ghép nhiều mức phơi; tăng Exposure sau chụp không khôi phục dữ liệu đã mất.
• DRO tối ưu sáng tối từ một lần chụp, chủ yếu phục vụ cách dựng ảnh JPEG/xem trước; nó không tạo thêm dải thu sáng vật lý của cảm biến. Mức mạnh có thể làm lộ nhiễu vùng tối.
• Auto HDR trên Sony A7C ghép ba lần phơi để dựng ảnh JPEG, cần cảnh ít chuyển động và không dùng được khi chọn RAW hoặc RAW & JPEG. Muốn giữ RAW, dùng exposure bracketing rồi ghép hậu kỳ; đây là quy trình khác với DRO.

Ví dụ thực tế

Đổi từ f/4, 1/250 giây, ISO 400 sang f/2.8, 1/500 giây, ISO 400 vẫn giữ độ sáng tương đương: khẩu độ mở thêm một nấc, còn tốc độ nhanh hơn làm giảm một nấc sáng. Trong chân dung, tổ hợp thứ hai đóng băng tốt hơn và tách nền mạnh hơn. Nhưng với nhóm người, f/2.8 có thể làm hàng sau mềm; khi đó nên giữ f/4, tăng lên 1/500 để chống chuyển động và nâng ISO 800. Độ sáng vẫn tương đương, nhưng lựa chọn phản ánh đúng ưu tiên vùng nét và chuyển động. Với cửa sổ sáng và phòng tối, trước hết đặt phơi sáng để giữ rèm cửa. So JPEG khi tắt/bật DRO: bóng tối có thể sáng hơn nhưng chi tiết RAW đã cháy không trở lại. Nếu cảnh tĩnh vẫn quá tương phản, chụp ba RAW ở −2/0/+2 EV, khóa khẩu, WB và nét rồi ghép thay vì trông chờ DRO cứu toàn bộ cảnh.

Điểm cần nhớ

• Bù sáng dương cho cảnh rất sáng, âm cho cảnh rất tối
• Chạm mép phải có thể cháy sáng
• Histogram RGB giúp phát hiện cháy một kênh màu
• Chỉ báo đo sáng ở mức `0` chỉ là gợi ý của máy, không bảo đảm ảnh được phơi sáng đúng
• Histogram trên máy thường được tính từ ảnh JPEG xem trước nên có thể cảnh báo cháy sáng sớm hơn dữ liệu RAW thực tế
• Bù sáng có tác dụng trong A/Av, S/Tv và khi dùng ISO tự động; ở chế độ M với ISO cố định, nó chỉ làm thay đổi vạch chỉ báo
• Đo sáng Multi/Matrix đánh giá nhiều vùng; Center-weighted ưu tiên vùng giữa; Spot chỉ đo một vùng nhỏ; Highlight ưu tiên giữ vùng sáng. Chọn theo phần cảnh cần bảo vệ, rồi kiểm tra ảnh chứ không coi một chế độ là luôn đúng.
• Zebra là vạch sọc phủ lên vùng đạt ngưỡng sáng đã đặt. Trên Sony A7C, bật Zebra Display trong Zebra Setting và chọn mức phù hợp với cấu hình ảnh; sọc không được ghi vào ảnh và không phải phép đo trực tiếp dữ liệu RAW.
• Highlight clipping là mất chi tiết vì một hoặc nhiều kênh đã bão hòa. Dùng cảnh báo cháy khi xem lại cùng histogram RGB; phản chiếu điểm có thể cháy có chủ đích, nhưng da và vải trắng quan trọng cần còn chuyển sắc.

Ví dụ thực tế

Máy có thể làm váy cưới trắng thành xám; bù +1 EV giúp trắng hơn, nhưng phải xem histogram để không mất chi tiết vải. Ngược lại, khi chụp người mặc đồ đen trước nền tối, máy có thể nâng cả cảnh thành xám và làm vùng sáng trên mặt quá sáng. Bù khoảng −1 EV giúp giữ cảm giác tối tự nhiên. Con số cụ thể phải dựa trên ảnh thử, histogram RGB và cảnh báo cháy chứ không phải một công thức cố định. Với người mặc áo trắng trước nền tối, Multi có thể làm áo quá sáng, còn Spot trên áo trắng nếu đưa về vạch 0 có thể biến áo thành xám. Chụp thử, tăng bù sáng để áo vẫn trắng rồi giảm lại nếu vùng vải quan trọng mất kết cấu. Zebra giúp quan sát ngay vùng có nguy cơ, còn histogram RGB giúp phát hiện một kênh cháy trước các kênh khác.

Điểm cần nhớ

• A/Av phù hợp chân dung và cảnh tĩnh
• S/Tv phù hợp thể thao và chuyển động
• M hữu ích khi ánh sáng ổn định hoặc khi dùng đèn flash
• P linh hoạt hơn Tự động hoàn toàn vì vẫn cho phép bù sáng, đổi cặp khẩu–tốc và kiểm soát ISO
• ISO tự động nên đi cùng giới hạn ISO trần và tốc độ tối thiểu
• Dù ở chế độ nào, cần theo dõi khi máy chạm khẩu tối đa, tốc độ giới hạn hoặc ISO trần
• Multiple exposure trong máy cần khóa phơi sáng, cân bằng trắng và vị trí máy trước khi chồng các khung

Ví dụ thực tế

Chụp chân dung ngoài trời thay đổi nền liên tục: A/Av + ISO tự động với tốc độ tối thiểu giúp giữ khẩu và phản ứng nhanh. Chẳng hạn đặt f/2.8 để kiểm soát nền, tốc độ tối thiểu 1/250 giây để giữ người rõ và ISO trần 6400. Khi mẫu đi từ bóng râm ra nắng, máy tự hạ ISO hoặc tăng tốc nhưng vẫn giữ khẩu. Nếu tốc độ tụt dưới 1/250 vì đã chạm ISO trần, bạn phải nhận ra cảnh báo và điều chỉnh. Với multiple exposure, dùng M để giữ mỗi khung nhất quán rồi quyết định phần sáng nào của khung đầu nên được khung sau lấp vào. Bắt đầu bằng hai khung đơn giản: một silhouette trên nền sáng và một chi tiết có nền tối. Kiểm tra chế độ blend của máy vì cách máy cộng sáng hoặc ưu tiên vùng sáng thay đổi theo hãng.