Lấy nét và độ sắc nét

Điểm cần nhớ

• AF-S/One Shot cho vật tĩnh
• AF-C/AI Servo cho vật di chuyển
• MF kết hợp phóng đại hoặc viền báo nét để chính xác
• Lấy nét bằng nút sau tách thao tác lấy nét khỏi nút chụp, hữu ích khi bạn muốn chủ động dừng và tiếp tục AF
• AF cần đường nét hoặc tương phản; bề mặt trơn, ngược sáng mạnh và ánh sáng yếu có thể làm hệ thống săn nét
• Viền báo nét chỉ đánh dấu những vùng có độ tương phản cao; phóng đại hình ảnh vẫn đáng tin cậy hơn khi cần lấy nét thật chính xác
• Thiết lập back-button focus: gán AF On cho nút sau, tắt AF w/ shutter rồi kiểm tra nửa cò không kích hoạt AF nữa. Với AF-C, giữ nút sau để bám, thả để dừng cập nhật; nếu Pre-AF đang bật, máy vẫn có thể tự chỉnh nét nên hãy tắt khi muốn khóa khoảng cách.
• Trên A7C, AF-ON mặc định là Tracking On + AF On, có hành vi khác AF On thông thường. Kiểm tra chức năng đang được gán trước khi thay cài đặt; không mặc định mọi máy đều giống nhau.
• Focus peaking: chọn màu dễ thấy và mức báo thấp/vừa, xoay vòng nét tới vùng chi tiết cần rõ, sau đó dùng Focus Magnifier xác nhận. Peaking đánh dấu tương phản, nên vùng có sọc màu chưa chắc đã nằm đúng mặt phẳng nét.

Ví dụ thực tế

Với người bước về phía máy, AF-C liên tục cập nhật khoảng cách; AF-S chỉ đúng ở khoảnh khắc đã khóa nên nhanh chóng lệch nét. Bạn có thể bắt đầu với AF-C, vùng bám nét cỡ vừa, ưu tiên mắt người, tốc độ chụp liên tiếp thấp và màn trập 1/500 giây. Hãy bắt nét trước khi người mẫu bước đi, duy trì bám nét và chụp khi khoảng cách thay đổi nhanh nhất. Nếu máy chuyển sang hậu cảnh, hãy thu nhỏ vùng bắt đầu hoặc giảm độ nhạy đổi chủ thể nếu máy có tùy chọn này. Chụp người đứng rồi bước về phía máy: với AF-C và back-button focus đã cấu hình, giữ nút sau khi họ đi; khi họ đứng đúng dấu, thả nút để giữ khoảng cách và chụp một loạt. Nếu họ lại tiến lên, giữ nút để lấy nét lại. Chuyển MF và dùng phóng đại khi chụp một vật tĩnh khó tương phản, không dùng MF như cách chữa mọi lỗi bám nét.

Điểm cần nhớ

• Điểm đơn phù hợp chủ thể tĩnh
• Vùng AF theo cụm hữu ích với chuyển động có thể dự đoán
• Chế độ bám nét phù hợp với chủ thể di chuyển khó đoán
• Điểm AF trung tâm không phải lúc nào cũng cần thiết; điểm phủ trực tiếp chủ thể giúp giữ bố cục và hạn chế bố cục lại
• Vùng AF rộng dễ ưu tiên vật gần, sáng hoặc tương phản hơn chủ thể bạn muốn
• Kích thước vùng nên thay đổi theo kích thước chủ thể trong khung và khả năng bám của người chụp
• Tracking AF cần điểm bắt đầu rõ: chọn vùng nhỏ đặt lên chủ thể, kích hoạt bám rồi giữ AF-C trong lúc chủ thể đi. Nếu khung bám nhảy sang người khác, bắt lại chủ thể thay vì tiếp tục chụp cả chuỗi sai; nhận diện mắt hỗ trợ vị trí nét nhưng không quyết định thay bạn ai là nhân vật chính.

Ví dụ thực tế

Khi chụp chim trên nền trời trống, bạn có thể dùng vùng AF rộng. Khi chim ở giữa cành lá, nên dùng vùng nhỏ hoặc khóa bám nét đúng vào con chim. Với một cầu thủ chạy giữa nhiều người, hãy đặt điểm bắt đầu lên thân hoặc mặt cầu thủ trước khi hành động diễn ra. Nếu máy thường xuyên chuyển sang người phía trước, hãy dùng vùng AF theo cụm nhỏ hơn và giữ vùng đó tại nơi dự đoán hành động sẽ xảy ra. Nếu chủ thể đứng riêng trên nền đơn giản, vùng AF rộng thường bắt nét tốt hơn và giúp bạn tập trung vào bố cục.

Điểm cần nhớ

• Nét vào mắt gần máy
• Chọn người cần ưu tiên khi khung hình đông
• Không phụ thuộc hoàn toàn khi ánh sáng yếu hoặc mặt bị che
• Với nhóm người đứng ở nhiều khoảng cách, Eye AF không thể thay thế việc chọn khẩu độ và sắp xếp đội hình hợp lý
• Tốc độ bám nét, độ nhạy khi đổi chủ thể và loại đối tượng nhận diện cần được thử trên chính hệ máy của bạn
• Ảnh mắt mềm có thể do nhòe chuyển động hoặc độ sâu trường ảnh, không nhất thiết do thuật toán AF

Ví dụ thực tế

Ở f/1.8, mắt gần máy có thể rõ trong khi mắt xa bị mờ; hãy chỉ định mắt gần thay vì để máy tự đổi qua lại. Khi chụp hai người, chạm hoặc di chuyển điểm khởi tạo đến khuôn mặt chính rồi kiểm tra khung màu đang bám đúng người. Nếu hai khuôn mặt không cùng mặt phẳng, khép khẩu hoặc điều chỉnh vị trí để cả hai nằm gần cùng khoảng cách tới máy. Đừng kỳ vọng Eye AF tự làm sâu vùng nét.

Điểm cần nhớ

• Khóa nét trước khi đổi bố cục
• Góc xoay càng lớn, sai số càng cao
• Khi độ sâu trường ảnh nông, đặt điểm AF trực tiếp lên chủ thể sẽ an toàn hơn
• Không tiến hoặc lùi người sau khi khóa nét; thay đổi khoảng cách làm mặt phẳng nét dịch ngay lập tức
• AF-S phù hợp hơn với kỹ thuật này; AF-C có thể tiếp tục thay đổi khoảng cách lấy nét khi bạn xoay máy
• Độ phân giải cao và xem ảnh lớn làm lỗi lệch nét dễ nhận thấy hơn

Ví dụ thực tế

Khi chụp bằng ống 85 mm ở f/1.8 từ khoảng cách 1 m, việc xoay máy sau khi khóa nét có thể khiến mắt lệch khỏi mặt phẳng nét. Trong trường hợp này, nên đặt điểm AF trực tiếp lên mắt. Nếu chụp cảnh tương tự ở f/8 từ khoảng cách 4 m, độ sâu trường ảnh lớn hơn nên sai lệch nhỏ thường không ảnh hưởng đến độ nét. Khi đó, lấy nét rồi bố cục lại vẫn là một cách làm phù hợp. Bạn không cần tránh hoàn toàn kỹ thuật này; điều quan trọng là biết khi nào độ sâu trường ảnh quá nông và nên chuyển sang đặt điểm AF trực tiếp lên chủ thể.

Điểm cần nhớ

• Khép khẩu và lùi xa làm tăng độ sâu trường ảnh
• Tiêu cự dài và chụp gần làm độ sâu trường ảnh nông hơn
• Khoảng siêu tiêu cự hữu ích cho phong cảnh, nhưng không làm mọi điểm nét tuyệt đối
• Kích thước đầu ra và khoảng cách xem quyết định thế nào là “nét chấp nhận được”
• Lấy nét một phần ba cảnh chỉ là mẹo ước lượng, không thay thế kiểm tra khoảng cách thực
• Khi tiền cảnh rất gần và hậu cảnh ở vô cực, chụp chồng nét có thể tốt hơn khép khẩu cực nhỏ
• Focus bracketing tự động chỉ thay việc dịch điểm nét; các khung vẫn cần chồng lấn đủ và giữ nguyên bố cục, phơi sáng

Ví dụ thực tế

Với ảnh phong cảnh chụp ở 24 mm và f/8, lấy nét vào một vùng ở phía trước cảnh thường giúp tiền cảnh rõ hơn so với lấy nét thẳng vào vô cực. Vị trí chính xác cần dựa trên khoảng cách thực tế, không chỉ theo quy tắc một phần ba. Nếu hòn đá ở tiền cảnh cách máy 0,5 m còn dãy núi ở vô cực, ngay cả cách lấy nét theo khoảng siêu tiêu cự cũng có thể không làm cả hai đủ sắc nét khi xem ảnh lớn. Khi đó, hãy chụp lần lượt một ảnh lấy nét ở tiền cảnh, một ảnh ở trung cảnh và một ảnh ở vô cực để ghép chồng nét; hoặc thay đổi bố cục để tiền cảnh nằm xa máy hơn.

Điểm cần nhớ

• Vệt mờ toàn khung thường do rung máy
• Chủ thể nhòe nhưng nền nét là tốc độ quá chậm
• Nét nằm trước hoặc sau chủ thể là lỗi lấy nét
• Ảnh vẫn mềm dù tốc độ đủ cao có thể do sương, kính lọc kém chất lượng, nhiễu hoặc nhiễu xạ ở khẩu độ nhỏ
• Một ảnh đơn lẻ chưa đủ để kết luận máy bị lệch nét trước hoặc sau; cần chụp thử nhiều lần trong điều kiện được kiểm soát
• Xem EXIF và điểm AF giúp loại trừ nhiều nguyên nhân trước khi chỉnh hậu kỳ
• IBIS dịch cảm biến để giảm rung do máy; chống rung quang học dịch nhóm thấu kính. Chúng không dừng chuyển động của người mẫu. Thử bật/tắt ở cùng tiêu cự và tốc độ để tìm giới hạn cá nhân; trên chân máy làm theo hướng dẫn hệ máy/ống kính thay vì áp một quy tắc cho mọi thiết bị.

Ví dụ thực tế

Nếu biển hiệu nền rõ nhưng tay người đang vung bị nhòe, AF không có lỗi; tốc độ màn trập chưa đủ nhanh cho chuyển động đó. Nếu cả biển hiệu lẫn người đều có vệt xiên giống nhau, nguyên nhân có thể là rung máy. Nếu chữ phía sau người nét hơn mắt nhưng không có vệt, điểm AF đã bám nền hoặc mặt phẳng nét nằm sau. Ba biểu hiện gần giống khi xem nhỏ nhưng cần ba cách sửa khác nhau: ổn định máy, tăng tốc hoặc điều chỉnh AF.